عباس اقبال آشتيانى
574
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
داشت كه در بحر عمان يك دسته جهازات مجهز ترتيب دهد تا راه بحر احمر را در بندر عدن و مدخل باب المندب بر روى كشتيهاى تجار شرقى بسته آنها را به لنگر انداختن در سواحل خليج فارس مجبور سازند . زحمات ايلخانان در افتتاح اقصر راه تجارتى بين مشرق و مغرب يعنى راه طرابوزان كاملا مؤثر افتاد و ايران از اين تاريخ با اروپا كه تازه شروع به بيدار شدن كرده بود ارتباط حاصل كرد و تا سلطنت ايلخانان باقى و راهها امن بود دائما قوافل در رفتوآمد بودند و تجارت رونقى به سزا داشت ولى همينكه ابو سعيد خان مرد و ايران مخصوصا آذربايجان دوچار انقلاب و ناامنى شد راههاى تجارتى مسدود گرديد و تجار طرفين از اين بابت سخت در زحمت و نگرانى افتادند و همواره مترصد آن بودند كه وقتى باز اين راه به حال امن و فراغت اول عودت كند چنان كه در عهد سلطان اويس ايلكانى همينكه مختصر انتظامى در كار آذربايجان پيش آمد اين سلطان و تجار ونيزى و امير طرابوزان در اعادهء رونق راه قديم تبريز به طرابوزان سعى كردند و از ونيزىها نيز عدّهاى به تجارت آمدند ولى كمى بعد معلوم شد كه هنوز آن امنيتى كه به كار تجارت و به درد سير قوافل بازرگانى بخورد بر راه قديم حاكم نشده است . در عهد تيموريان و زمان صفويه باز راه فوق منظور نظر قرار گرفت و در ايام صفويان به منتهاى اعتبار و رونق خود رسيد ولى بدبختانه عامل خارجى ديگرى كه مىتوان آن را يكى از بزرگترين علل بدبختى ايران جديد مقارن شروع نهضت اروپا شمرد در اوضاع دخيل شده راه مزبور را بست و آن استيلاى تركان عثمانى بود بر جميع سواحل شرقى مديترانه و مداخل تجارتى شام و مصر و اين امر چنان كه در تاريخ جديد بايد ديد و ما نيز بعدها به آن اشاره خواهيم كرد تجار ايتاليائى و اسپانيائى را پس از بسته شدن راههاى تجارت قديم با شرق بفكر يافتن راههاى ديگرى انداخت و اين فكر بالاخره منتهى بكشف راه جنوب افريقا و پيدا شدن قارهء امريكا گرديد و بين ايران و اروپا در قرون جديده كه با قدمهاى سريع به طرف ترقى پيش مىتاخت سدى سديد شد و راه ارتباط بين مملكت ما و اروپاى متمدن به كلى مسدود